Jesienna kuchnia: sezonowe produkty, zupy i ciepłe napoje

Jesienna kuchnia opiera się na sezonowych warzywach i owocach, zupach, ciepłych napojach i przyprawach korzennych. Obniżony nastrój utrzymujący się dłużej niż dwa tygodnie wymaga wizyty u lekarza - ten poradnik dotyczy kuchni i zakupów, a jedzenie nie zastępuje konsultacji medycznej.

Sezonowe warzywa i owoce jesienią - co gotować

Jesienią w kuchni dominują dynia, kapusta, buraki, marchew, pietruszka, seler, por, ziemniaki, jabłka, gruszki i śliwki. Są dostępne od września do listopada, dobrze się przechowują i nadają się do zup, pieczenia oraz duszenia. Kupując w sezonie, łatwiej trafić na dojrzałe owoce i warzywa o wyraźnym smaku.

W tabeli zebrano najpopularniejsze z nich, ich smak, zastosowanie i przybliżoną kaloryczność surowego produktu.

Wartości kaloryczne są przybliżone i dotyczą surowych produktów; po ugotowaniu lub upieczeniu mogą się nieco różnić.

Jak zaplanować posiłki, gdy dni są krótkie

Najprościej ugotować w weekend dwa duże garnki jedzenia, na przykład zupę i danie z kaszą lub strączkami, i podzielić je na porcje na 3-4 dni. Dzięki temu po pracy wystarczy podgrzać obiad, nawet jeśli robi się ciemno już po południu.

Przykładowy schemat tygodnia wygląda tak:

• Niedziela: zupa warzywna na 3 dni, np. krem z dyni lub krupnik, oraz blacha pieczonych warzyw korzeniowych.
• Poniedziałek i wtorek: zupa z pieczywem lub kaszą, do tego świeża surówka z marchwi i jabłka.
• Środa: danie jednogarnkowe, na przykład kasza jaglana z pieczoną dynią i pestkami.
• Czwartek: makaron lub ziemniaki z sosem z sezonowych warzyw i strączków, np. soczewicy.
• Piątek: resztki warzyw z tygodnia zapiekane z serem lub tofu.
• Śniadania: owsianka z pieczonym jabłkiem i cynamonem lub kanapki z pastą z pieczonych buraków.

Dania, które długo się pieką lub dusią, dobrze pasują do jesiennych wieczorów, bo piekarnik i garnek pracują bez Twojej uwagi. Warto też mieć w szafce zapas kasz, płatków owsianych, strączków i konserw pomidorowych, aby zawsze dało się szybko przygotować sycący posiłek.

Zupy jesienne - przepis na krem z dyni

Krem z dyni to zupa z upieczonej lub gotowanej dyni, zblendowana z cebulą, marchewką i bulionem, gotowa w około 40 minut. Poniżej przepis na 4 porcje.

Składniki:

• 1 kg dyni hokkaido (po oczyszczeniu około 800 g miąższu)
• 1 duża cebula
• 2 ząbki czosnku
• 2 marchewki (około 200 g)
• 1 łyżka oleju rzepakowego lub oliwy
• 800 ml bulionu warzywnego
• 1/2 łyżeczki mielonego imbiru
• szczypta gałki muszkatołowej
• sól i pieprz do smaku
• 100 ml mleka kokosowego lub śmietanki (opcjonalnie)
• 2 łyżki pestek dyni do posypania

Przygotowanie:

1. Dynię umyj, przekrój, usuń gniazda nasienne i pokrój w kostkę o boku około 2 cm. Skórki hokkaido nie trzeba obierać.
2. Cebulę i czosnek posiekaj, marchewkę pokrój w plasterki. Zeszklij je na oleju w dużym garnku przez około 5 minut.
3. Dodaj dynię, smaż 3 minuty, po czym zalej bulionem i dodaj imbir.
4. Gotuj pod przykryciem 20-25 minut, aż warzywa będą miękkie.
5. Zblenduj zupę na gładki krem, dodaj mleko kokosowe lub śmietankę, gałkę muszkatołową, sól i pieprz.
6. Podgrzej jeszcze 2 minuty, nie doprowadzając do wrzenia, i podawaj posypany prażonymi pestkami dyni.

Dynia jest łagodna w smaku i dobrze łączy się z imbirem, cynamonem, curry i czosnkiem. Krem możesz podać z grzankami albo łyżką jogurtu naturalnego.

Inne zupy, które dobrze pasują do jesieni:

• Barszcz czerwony - z buraków, lekko kwaśny, doprawiony zielem angielskim i liściem laurowym.
• Zupa kapuściana - z kapusty białej lub kiszonej, ziemniaków i majeranku.
• Krupnik - sycąca zupa z kaszą jęczmienną i warzywami korzeniowymi.
• Zupa z soczewicy - z czerwonej soczewicy, marchewki i kminu rzymskiego, gotowa w 25 minut.

Przyprawy korzenne - jak smakują i do czego pasują

Przyprawy korzenne to cynamon, goździki, imbir, kardamon, gałka muszkatołowa i ziele angielskie, cenione za ciepły, słodkawy lub ostry aromat. W kuchni jesiennej dodaje się je zarówno do deserów, jak i do dań wytrawnych.

Przyprawy dodawaj ostrożnie, zaczynając od szczypty, bo ich aromat jest intensywny. Mielone przyprawy szybciej tracą zapach niż całe, dlatego cynamon w lasce, goździki czy ziele angielskie warto trzymać w całości i mielić lub zalewać wrzątkiem tuż przed użyciem. Przechowuj je w szczelnym słoiku, z dala od światła i wilgoci.

Ciepłe napoje na jesienne wieczory

Na jesienne wieczory pasują ciepłe napoje o wyraźnym smaku: herbaty owocowe i korzenne, kompot z suszonych jabłek i śliw, podgrzany sok jabłkowy z cynamonem oraz napoje roślinne z dodatkiem przypraw. Można je pić same albo do deseru, na przykład do pieczonego jabłka.

Soki, napoje roślinne i inne propozycje do podgrzania znajdziesz w kategorii napoje.

Herbata owocowa z przyprawami korzennymi (2 porcje)

• 2 łyżeczki herbaty owocowej (np. z hibiskusem i dziką różą)
• 500 ml wody
• 1 laska cynamonu
• 3 goździki
• 4 cienkie plasterki jabłka
• 2 plasterki pomarańczy
• 1-2 łyżeczki miodu lub syropu klonowego (opcjonalnie)

1. Zagotuj wodę i odstaw ją na minutę, aby lekko przestygła.
2. Do dzbanka włóż herbatę, cynamon, goździki oraz plasterki jabłka i pomarańczy.
3. Zalej wodą, przykryj i parz 7-10 minut.
4. Przecedź do kubków i dosłodź do smaku.

Hibiskus i dzika róża nadają naparowi kwaskowaty smak i czerwoną barwę, a cynamon i goździki dodają słodkawej, korzennej nuty.

Jesienne owoce do dżemów, kompotów i soków

Do dżemów, kompotów, soków i konfitur jesienią używa się aronii, dzikiej róży, jarzębiny, śliwek i jabłek, a każdy z tych owoców ma wyraźny, kwaskowaty lub cierpki smak.

• Aronia - o intensywnie fioletowej barwie i cierpkim, ściągającym smaku, dlatego w dżemach i sokach często łączy się ją z jabłkami.
• Dzika róża - kwaskowata i lekko cierpka, wykorzystywana do konfitur, syropów i naparów z suszonych owoców.
• Jarzębina - z lekką goryczką w przetworach; surowa jest bardzo gorzka, dlatego zwykle trafia do dżemów i konfitur.
• Śliwki - słodkie i soczyste, dobre do pieczenia, powideł i kompotu.
• Agrest - letni, kwaskowaty owoc, który po przetworzeniu na dżem lub kompot przypomina jesienią smak lata.

Domowe przetwory przygotowuj w wyparzonych słoikach i przechowuj w chłodnym, ciemnym miejscu. Po otwarciu trzymaj je w lodówce i zużyj szybko, zwłaszcza gdy mają mało cukru.

Pieczone jabłka z herbatnikami - prosty deser

Pieczone jabłka z herbatnikami to prosty deser z kwaśnych jabłek, płatków owsianych i przypraw, który piecze się w piekarniku około 30 minut. Przepis na 4 porcje:

• 4 średnie, kwaśne jabłka, np. szara reneta
• 4 łyżki płatków owsianych
• 4 pokruszone herbatniki maślane
• 2 łyżki rodzynek
• 1 łyżeczka cynamonu
• 2 łyżki masła lub oleju kokosowego
• 1 łyżka miodu
• 50 ml wody do naczynia

Przygotowanie:

1. Rozgrzej piekarnik do 180°C. Z jabłek wytnij gniazda nasienne, zostawiając dno nienaruszone.
2. Wymieszaj płatki, pokruszone herbatniki, rodzynki, cynamon, miód i roztopione masło.
3. Napełnij jabłka nadzieniem i ułóż je w naczyniu żaroodpornym.
4. Wlej wodę na dno naczynia i piecz 25-30 minut, aż jabłka zmiękną, ale nie rozpadną się.
5. Podawaj ciepłe, z łyżką jogurtu lub bitej śmietany.

Jak kupować i przechowywać jesienne produkty

Warzywa korzeniowe, dynię i jabłka kupuj twarde, bez plam i uszkodzeń, a przechowuj w chłodnym, ciemnym i przewiewnym miejscu.

• Dynia w całości - może leżeć w chłodnym miejscu kilka tygodni, a nawet miesięcy, zależnie od odmiany. Pokrojoną trzymaj w lodówce do 3-5 dni.
• Buraki i marchew - odetnij liście i przechowuj w dolnej szufladzie lodówki lub w chłodnej piwnicy.
• Jabłka - trzymaj osobno od warzyw, bo wydzielają gaz przyspieszający dojrzewanie innych produktów.
• Kasze, płatki i strączki - w szczelnych pojemnikach, w suchym miejscu, z dala od światła.
• Kiszonki - w lodówce, pod zalewą, w szczelnie zamkniętym słoiku.

Przy zakupach produktów ekologicznych szukaj na opakowaniu unijnego logo z listkiem oraz numeru jednostki certyfikującej. Pamiętaj też, że ilość porcji i sposób przechowywania po otwarciu podaje na etykiecie producent.

W dziale witaminy i minerały znajdziesz suplementy diety; przy każdym stosuj porcję podaną przez producenta na etykiecie, pamiętając, że suplement nie zastępuje zróżnicowanej diety.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie warzywa i owoce są sezonowe jesienią?

Jesienią w Polsce dostępne są między innymi dynia, kapusta, buraki, marchew, pietruszka, seler, por, ziemniaki, jabłka, gruszki i śliwki. Część z nich, jak jabłka, buraki czy dynia, dobrze się przechowują, więc można z nich gotować także w zimie.

Jak długo można przechowywać krem z dyni?

Ostudzony krem z dyni przechowuj w szczelnym pojemniku w lodówce do 3 dni. Możesz go też zamrozić na około 3 miesiące. Przed podaniem podgrzej go na małym ogniu, a jeśli zgęstniał, dolej odrobinę bulionu. Po rozmrożeniu krem warto krótko zblendować.

Do jakich dań pasują przyprawy korzenne?

Cynamon i goździki pasują do jabłek, owsianki i kompotów, imbir do zup i herbat, a gałka muszkatołowa do puree i sosów. Ziele angielskie dobrze smakuje w barszczu i kapuście. Zaczynaj od szczypty, bo aromat tych przypraw jest intensywny.

Jak zaplanować obiady na cały tydzień?

Ugotuj w weekend dwa garnki, na przykład zupę i danie z kaszą lub strączkami, i podziel je na porcje na 3-4 dni. Zupy dobrze się mrożą. W tygodniu wystarczy podgrzać obiad i dodać świeże warzywa lub kiszonki.

Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Jeśli obniżony nastrój utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie, zgłoś się do lekarza. Dla produktów opisanych w tym poradniku nie ma zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych, a sklep nie przypisuje im właściwości medycznych. Wizyty u lekarza nie zastąpi ani dieta, ani ten poradnik.

Czy dynię hokkaido trzeba obierać?

Dyni hokkaido nie trzeba obierać, bo jej cienka skórka mięknie podczas gotowania i pieczenia. Wystarczy ją dokładnie umyć, przekroić i usunąć nasiona. Inne odmiany, na przykład dynię piżmową, zwykle obiera się, ponieważ ich skórka jest twarda.