Yerba mate - co to jest, jak parzyć i jaką wybrać

Yerba mate to suszone i rozdrobnione liście oraz młode gałązki ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis), który rośnie w Ameryce Południowej. Zalewa się je gorącą, ale nie wrzącą wodą i pije jako napar o ziołowo-trawiastym smaku. Zawiera kofeinę, dlatego bywa wybierana zamiast kawy lub herbaty.

Co to jest yerba mate i z czego się ją robi

Yerba mate powstaje z liści i młodych gałązek ostrokrzewu paragwajskiego, zimozielonego drzewa z rodziny ostrokrzewowatych. Uprawia się go głównie w Argentynie, Paragwaju, Brazylii i Urugwaju, gdzie napar z jego liści jest napojem codziennym i towarzyskim. Słowo "mate" pochodzi z języka keczua i oznacza naczynie do picia, a "yerba" to po hiszpańsku ziele.

Po zbiorze liście i cienkie gałązki są krótko podsuszane, potem suszone, rozdrabniane i często sezonowane. Część yerb suszy się w dymie, więc mają lekko dymną nutę, inne gorącym powietrzem. Informację o tym znajdziesz zwykle na opakowaniu.

W suszu oprócz kofeiny (nazywanej też mateiną) są niewielkie ilości teobrominy oraz związki polifenolowe. Niesłodzona yerba mate ma praktycznie zero kalorii i może być częścią zróżnicowanej diety. W kategorii yerba mate w naszym sklepie znajdziesz zarówno yerbę sypką, jak i w saszetkach, także w wersji BIO, czyli z upraw ekologicznych.

Jak parzyć yerba mate: temperatura, ilość suszu, zalewanie

Yerba mate zalewa się wodą o temperaturze około 70-80°C, nigdy wrzątkiem. Zbyt gorąca woda spala liście, a napar staje się gorzki i cierpki. Bez termometru zagotowaną wodę odstaw na kilka minut. Ilość suszu zależy od sposobu parzenia:

Tradycyjne parzenie w matero krok po kroku:

1. Wsyp yerba mate do matero do około połowy lub dwóch trzecich wysokości.
2. Zakryj otwór dłonią, odwróć naczynie i lekko potrząśnij, aby drobny pył przesunął się na wierzch.
3. Ustaw matero pod kątem około 45°, aby susz utworzył pochyłą ściankę, a po drugiej stronie powstało puste zagłębienie.
4. Wlej do zagłębienia odrobinę chłodnej lub letniej wody i poczekaj około minuty, aż susz nasiąknie.
5. Wsuń bombillę filtrem do dna w zagłębienie i nie przesuwaj jej podczas picia.
6. Zalewaj wodą o temperaturze 70-80°C małymi porcjami, zawsze w zagłębienie, i pij powoli.

Rodzaje yerba mate: elaborada con palo, despalada, smakowe, zielona i prażona

Podstawowy podział yerba mate dotyczy składu suszu: elaborada con palo zawiera liście z dodatkiem kawałków gałązek, a despalada prawie same liście.

Yerba smakowa to susz z dodatkiem owoców, ziół, przypraw lub aromatów, na przykład cytryny, mięty czy mango. Dodatek guarany może zwiększać ilość kofeiny, więc sprawdzaj etykietę. Zielona i prażona różnią się obróbką liści: zielona jest nieprażona i ma świeży, trawiasty smak, a prażona ma ciemniejszą barwę, nuty palone i mniej wyczuwalną gorycz. To nie to samo co zielona herbata, bo yerba mate pochodzi z innej rośliny.

Jaka yerba mate dla początkujących

Na początek dobrym wyborem jest łagodna yerba elaborada con palo, bez intensywnych dodatków, w małym opakowaniu. Ma mniej pyłu, rzadziej zatyka bombillę i jest zwykle mniej gorzka niż despalada.

• Kup małe opakowanie lub zestaw próbek, aby porównać kilka smaków, zanim sięgniesz po większą paczkę.
• Zacznij od yerby bez guarany i bez mocnych dodatków, a intensywniejsze rodzaje zostaw na później.
• Jeśli wolisz lżejsze smaki, wypróbuj yerbę z cytrusami lub miętą, a jeśli chcesz poznać tradycyjny smak, wybierz yerbę bez dodatków.
• Jeżeli nie masz jeszcze matero, wybierz zestaw startowy z matero i bombillą albo yerbę w saszetkach do zaparzenia w kubku.
• Daj sobie kilka podejść: smak yerby bywa nietypowy, a technika parzenia wymaga wprawy.

W ofercie yerba mate są m.in. produkty marek Yerba Mate Green, Yerbador i Dary Natury oraz zestawy startowe i zestawy próbek.

Ile kofeiny ma yerba mate w porównaniu z kawą i herbatą

Napar z yerba mate zawiera zwykle około 30-80 mg kofeiny w kubku 250 ml, czyli mniej więcej między czarną herbatą a kawą parzoną. Poniższe wartości są orientacyjne:

Zawartość kofeiny zależy od rodzaju suszu, jego ilości, temperatury wody i czasu parzenia. W matero używasz więcej suszu i zalewasz go wielokrotnie, więc łączna ilość kofeiny w całej porcji bywa większa niż w jednym kubku. Yerba z dodatkiem guarany zawiera dodatkowe źródło kofeiny, dlatego zawsze sprawdź etykietę.

Dla zdrowych dorosłych ogólnie przyjmuje się, że do około 400 mg kofeiny dziennie ze wszystkich źródeł mieści się w granicach bezpieczeństwa. Osoby w ciąży, karmiące piersią, z chorobami serca lub nadciśnieniem, wrażliwe na kofeinę oraz przyjmujące leki powinny skonsultować picie yerba mate z lekarzem.

Jeśli porównujesz napoje z kofeiną, zajrzyj też do działu herbaty, w tym do herbaty zielonej i matchy, czyli sproszkowanej zielonej herbaty.

Akcesoria do yerba mate: matero (tykwa), bombilla, kubek i zaparzacz

Do tradycyjnego picia potrzebujesz matero (tykwy) i bombilli, ale yerba mate można też zaparzać w kubku, zaparzaczu lub dzbanku z tłokiem.

• Matero (tykwa) - naczynie na susz i wodę. Tradycyjnie robi się je z wysuszonej tykwy, ale są też matero ceramiczne, drewniane, szklane i stalowe. Nowe matero z tykwy trzeba przed pierwszym użyciem przygotować, zwykle pozostawiając w nim wilgotną, zużytą yerbę na około dobę; ceramiczne wystarczy umyć.
• Bombilla - metalowa rurka z filtrem na dole, przez którą pijesz sam napar bez suszu. Filtr może być sprężynowy, dziurkowany lub łyżeczkowy, czyli z rozszerzonym końcem w kształcie łyżeczki. Stal nierdzewna jest łatwa w myciu.
• Kubek lub zaparzacz - wsyp około 5-10 g yerby na 250 ml, zalej wodą 70-80°C i odcedź po 3-5 minutach. Drobny susz może przechodzić przez sitko, więc potrzebny jest gęsty zaparzacz.
• Saszetki - yerba mate w saszetkach zaparza się jak herbatę, według instrukcji na opakowaniu.

Po każdym piciu opróżnij matero, opłucz je i wysusz. Wilgotna, zużyta yerba szybko pleśnieje. Bombillę przepłucz ciepłą wodą lub wyczyść szczoteczką.

Ile razy można zalewać yerba mate

W matero yerba mate zalewa się zwykle około 8-15 razy, a w kubku lub zaparzaczu 2-3 razy. Pierwsze zalewania dają najmocniejszy smak, kolejne są coraz łagodniejsze.

Susz jest zużyty, gdy napar robi się wodnisty, blady i prawie bez smaku. Liczba zalań zależy od rodzaju yerby, stopnia zmielenia i temperatury wody. Kilka wskazówek:

• Zalewaj wodą o stałej temperaturze 70-80°C, wygodnie jest trzymać ją w termosie.
• Nie zalewaj całej powierzchni suszu, tylko zagłębienie przy bombilli.
• Pamiętaj, że przy wielu zalaniach łączna ilość wypitej kofeiny rośnie.

Tereré, czyli yerba mate na zimno

Tereré (pisane też terere) to yerba mate zalewana zimną wodą, pita przez bombillę, zwykle z lodem, sokiem z cytrusów lub ziołami. Pochodzi z Paragwaju i jest popularna w upalne dni. Do przygotowania nadaje się zwykła yerba, także z nutą cytrusową lub miętową.

Składniki na 1 porcję:

• około 30 g yerba mate (mniej więcej połowa szklanki lub matero o pojemności 300-350 ml)
• około 500 ml bardzo zimnej wody
• sok z 1/2 limonki lub 1/4 cytryny (około 1-2 łyżki)
• 3-4 listki świeżej mięty (opcjonalnie)
• kilka kostek lodu (opcjonalnie)

Przygotowanie:

1. Nasyp yerbę do szklanki lub matero do połowy wysokości, zakryj dłonią i potrząśnij, aby pył zebrał się na wierzchu.
2. Przechyl naczynie, wlej odrobinę zimnej wody i poczekaj około minuty, aż susz nasiąknie.
3. Wsuń bombillę filtrem do dna, w wilgotną stronę suszu.
4. W dzbanku wymieszaj zimną wodę z sokiem cytrusowym, miętą i lodem.
5. Zalewaj małymi porcjami przygotowaną wodą, tylko w zagłębienie przy bombilli, i pij od razu.
6. Dolewaj, aż napar straci smak. Po piciu od razu umyj naczynie i bombillę.

Jak przechowywać yerba mate

Yerba mate przechowuj w suchym, chłodnym i ciemnym miejscu, w szczelnie zamkniętym opakowaniu lub pojemniku. Susz chłonie wilgoć i obce zapachy, dlatego liczy się szczelność opakowania.

• Po otwarciu przesyp yerbę do szczelnego słoika lub zamknij opakowanie zamkiem strunowym.
• Trzymaj ją z dala od światła, pary znad czajnika i intensywnie pachnących produktów.
• Nie przechowuj jej w lodówce, bo po wyjęciu skrapla się na niej wilgoć.
• Zużyj ją w ciągu kilku miesięcy po otwarciu, aby zachować aromat, i sprawdź termin przydatności na opakowaniu.
• Nie używaj yerby, jeśli ma pleśń albo stęchły zapach.

Najczęściej zadawane pytania

Czy można pić yerba mate codziennie?

Zdrowi dorośli mogą włączyć yerba mate do codziennej diety, pamiętając o zawartości kofeiny. Wlicz ją do dziennego bilansu razem z kawą i herbatą: ogólnie przyjmuje się limit około 400 mg kofeiny na dobę. Osoby w ciąży, z chorobami przewlekłymi lub przyjmujące leki powinny wcześniej skonsultować się z lekarzem.

Czy yerba mate trzeba parzyć w matero?

Nie. Yerba mate możesz zaparzyć w kubku, zaparzaczu, dzbanku z tłokiem lub w saszetce, jak herbatę. Użyj wody o temperaturze około 70-80°C i parz 3-5 minut. Matero i bombilla dają tradycyjny sposób picia z wielokrotnym zalewaniem, ale nie są niezbędne na początek.

Dlaczego yerba mate jest gorzka?

Gorycz jest naturalną cechą yerba mate, ale wzmacnia ją zbyt gorąca woda, zbyt długie parzenie w kubku oraz intensywniejsza yerba despalada. Obniż temperaturę do około 70-80°C, wybierz yerbę elaborada con palo lub prażoną i nie zalewaj całej powierzchni suszu naraz. Gorycz łagodzą też dodatki, na przykład cytrusy.

Czy yerba mate można pić na zimno?

Tak. Zimna yerba mate to tereré: susz zalewa się zimną wodą, często z lodem, sokiem z cytrusów lub miętą. Można też zaparzyć ją klasycznie, schłodzić w lodówce i podać z lodem. Smak jest zwykle łagodniejszy niż w wersji gorącej.